Hat Transformatörleri ve Hoparlörlerin Amplifikatör Çıkışına Uygulanması
03 Haziran 2012 19:27 23736 kez okundu 0 kez indirildi

Hat Transformatörleri ve Hoparlörlerin Amplifikatör Çıkışına Uygulanması

Bir amplifikatörden maksimum verim almak için amplifikatör çıkışına bağlanacak hoparlörlerin toplam empedansı, amplifikatörün çıkış empedansına eşit olmalıdır. Hoparlörlerin toplam empedansı amplifikatörün çıkış empedansından küçük olursa, çıkış sinyali hem distorsiyonlu olur, hem de ses frekans sinyallerinin alçak kısımları, yani bas sesler zayıflar.

Bu duruma engel olmak için amplifikatör ile hoparlör arasındaki mesafe 20 metreyi geçtiği zaman gerekli empedans uygunluğunu sağlayan Hat (Linye) Transformatörü kullanmak gerekir.

Hat transformatörü, amplifikatörün hoparlör çıkış hattına bağlanır. Böylece hatlarda meydana gelecek kayıplar önlenmiş olur. Hat transformatörleri, seslendirme tesisatlarında, kablolarda hat boyunca zayıflayan enerjiyi kuvvetlendiren bir transformatördür. Amplifikatör çıkış empedansı 8Ω, hoparlör amplifikatörden 20 metre uzakta kullanılacak ise, fazla güç kaybı olmaması için kullanılacak olan tel 2 mm çapında izoleli olmalıdır.

Bir yeri seslendirmek için hoparlörler kendi aralarında seri, paralel veya seri-paralel olarak bağlanmalıdırlar. Seslendirme sisteminde hoparlörlerin seri bağlantısı (tek başına) kullanılmaz. Çünkü hoparlörlerden bir tanesinin devre dışı kalması durumunda çıkış güç amplifikatör katı yüksüz kalır. Eğer o amplifikatörün çıkış katında koruyucu devre yoksa çıkış transistörleri hemen yanarlar.

Hoparlörlerin paralel bağlanmalarında ise tüm hoparlörlerin empedansları eşit olmalıdır. Bu sistemde amplifikatör ile hoparlörler arasındaki gerekli gücü ve empedansı eşitlemek her zaman mümkün olmaz. Seslendirme tekniğinde en çok seri-paralel sistem tercih edilir. Önce hoparlörler seri, sonra kendi aralarında paralel bağlanırlar. Böylece istenen empedans ve güç sağlanmış olur.

Seslendirmesi yapılacak olan yer eğer bir salon ise kullanılacak hoparlörlerin toplam gücü, amplifikatörlerin esas çıkış gücünden biraz olmalı ki amplifikatörün potansiyometresi sonuna kadar açılsa bile, amplifikatör toplam çıkış gücü hoparlörler tarafından harcanmış olsun. Şekil’de kısa mesafede kullanılan hoparlörlerin seri-paralel bağlantı şemaları görülmektedir.

hoparlör

Hoparlörlerin Yerleştirilmesi

Sesin havadaki hızı 340 metredir. Bu değer ortalama bir değer olup, havanın sıcaklığına ve nemine göre değişir. Genellikle büyük salonlarda ve meydanlarda arkadan ve yan taraflardan gelen sesler dinleyicileri rahatsız eder. En iyi duyma kulağın hoparlörün merkez ekseninde bulunmasıyla elde edilir. Bir salonda çeşitli güçlerde hoparlör kullanılırsa dinleyiciler yine rahatsız olurlar. Bundan dolayı aynı güçte hoparlörlerden meydana gelmiş hoparlör sütunları kullanmak gerekir. Örneğin küçük güçlü bir hoparlörün yanında duran dinleyici büyük güçlü hoparlörden yaklaşık 25 metre uzaklıkta ise her iki hoparlörden gelen aynı ses arasında 0,1 saniyelik bir zaman farkı meydana gelir. İki ses arasındaki zaman farkı 0,1 saniyeden fazla olursa çift duyma olur. Dolayısıyla sesler birbirine karışır. Meydanlarda kurulacak olan hoparlörlerin yönleri binalara ve ağaç kümelerine doğru değil, insan kümelerine doğru yöneltilmelidir. Aksi halde yansımalar neticesinde konuşmalar anlaşılmaz.

Bütün hoparlör tesisatlarında amplifikatör ile hoparlörler arasında kullanılan kablolar plastik kaplamalı, tek damarlı veya saç örgüsü şeklinde olabilir. Hoparlör ile amplifikatör arasındaki mesafe fazla ise tek veya çok damarlı maksimum 2 – 4 mm2 çapında tel kullanmak gerekir. İnce tel kullanmak güç kaybına sebep olur. 

Örnek-1

Elimizde 16Ω/5W’lık iki hoparlör var. Hoparlör ile amplifikatör arasındaki mesafe 25 metredir. Amplifikatörün çıkış gücü 10W, çıkış empedansı 8Ω ise, bu iki hoparlör amplifikatör çıkışına nasıl bağlanmalıdır?

Amplifikatörün çıkış empedansı 8Ω olduğuna göre bu iki hoparlörü paralel olarak bağlarsak 8Ω’luk bir empedans elde etmiş oluruz. Ayrıca linye trafosu kullanmaya gerek yoktur. Her bir hoparlörün gücü 5W olduğuna göre paralel bağlandığında amplifikatör çıkışındaki 10W’lık güç bu iki hoparlör yardımıyla tam olarak harcanabilir. Bu devrenin montaj şeması aşağıda görülmektedir.

hoparlör

Örnek-2

Yüksek güçlü amplifikatör çıkışında kullanılan çıkış trafosunun sekonder empedansı 500Ω’dur. Amplifikatörün hoparlörlere dağıtacağı ses frekans gücü 30W’tır. Elimizde 4Ω/10W’lık hoparlörlerden 3 tane var. Çıkış trafosunun sekonder empedansına uygun bir empedans elde etmek ve 30W’lık çıkış gücünün harcanması için bu hoparlörler nasıl bağlanmalıdır?

Şekilde görüldüğü gibi 500 ohm’luk sekonder empedansına eşdeğer bir empedans elde etmek gerekir. Bunun için 3 tane hat çıkış (linye) trafosu primerleri paralel bağlanmak suretiyle 500Ω’luk bir empedans elde edilir. Ancak linye trafolarının primer empedanslarını hesaplamalıyız. Önce 500Ω empedans uçları arasında kaç volt AC gerilim (ses frekans gerilimi) hesaplayalım.

hoparlör

Not: Çıkış trafosu sekonder empedansı yüksek olduğunda ses frekans enerjisi uzak mesafeye gönderilebilir. Bunun için böyle bir sistemde mutlaka linye trafosu kullanmak gerekir. Bu gibi hoparlör tesisatlarında hat trafoları veya hoparlörler seri olarak bağlanamazlar. Çünkü bu seri devrenin bir ucunun kopması amplifikatörü yüksüz bırakır. Çıkış trafosunun yanmasına sebep olur. Bundan dolayı hat trafoları paralel olarak bağlanırlar. Bu hat trafolarının sekonderlerindeki hoparlörlerden bir tanesi yansa bile diğer hoparlörler amplifikatörü yüksüz kalmaktan kurtarırlar.

Örnek-3

Yüksek güçlü amplifikatör çıkışında kullanılan çıkış trafosunun sekonder empedansı 100?’dur. Amplifikatörün hoparlörlere dağıtacağı ses frekans gücü 100W’tır. Elimizde 1 tane 4Ω/50W’lık hoparlör, 1 tane 4Ω/25W hoparlör, 1 tane 4Ω/20W hoparlör ve 1 tane 4Ω/5W hoparlör var. Çıkış trafosunun sekonder empedansına uygun bir empedans elde etmek ve 100W’lık çıkış gücünün harcanması için bu hoparlörler nasıl bağlanmalıdır?

Şekil de görüldüğü gibi 100Ω'luk sekonder empedansına eşdeğer bir empedans elde etmek gerekir. Bunun için 4 tane hat çıkış (linye) trafosu primerleri paralel bağlanmak suretiyle 100Ω’luk bir empedans elde edilir. Ancak linye trafolarının primer empedanslarını hesaplamalıyız. Önce 100Ω empedans uçları arasında kaç volt AC gerilim (ses frekans gerilimi) hesaplayalım.

hoparlör

Örnek-4

Yüksek güçlü amplifikatör çıkışında kullanılan çıkış trafosunun sekonder empedansı 500Ω’dur. Amplifikatörün toplam çıkış gücü 120W’tır. Bu ses frekans gücünü toplam 3 ayrı hoparlör grubu tarafından büyük bir bina içinde harcamak istiyoruz. 1. grupta 8Ω/20W tek hoparlör, 2. grupta 2 tane 8Ω/10W’lık hoparlör ve 3. grupta 8 tane 8Ω/10W’lık hoparlörler mevcuttur. Çıkış trafosunun sekonder empedansı 500Ω’dur. Çıkış trafosunun sekonder empedansına uygun bir empedans elde etmek ve 120W’lık çıkış gücünün harcanması için bu hoparlörler nasıl bağlanmalıdır?

Şekilde görüldüğü gibi 500Ω’luk sekonder empedansına eşdeğer bir empedans elde etmek gerekir. Bunun için 3 tane hat çıkış (linye) trafosu primerleri paralel bağlanmak suretiyle 500Ω’luk bir empedans elde edilir. Ancak linye trafolarının primer empedanslarını hesaplamalıyız. Önce 500Ω empedans uçları arasında kaç volt AC gerilim (ses frekans gerilimi) hesaplayalım.

hoparlör

KONU MESAJLARI

Bu Konu Başlığına Henüz Yorum Yazılmamıştır

GÖRÜŞ BİLDİRİN

Konu Başlığına Mesaj Yazmak İçin
Üye Olunuz Yada Giriş Yapınız